İş ve sosyal güvenlik hukuku

Bu alan neleri kapsar

İş hukuku bireysel ve toplu iş ilişkilerini, sosyal güvenlik hukuku ise sigortalılık, prim yükümlülüğü ve sosyal sigorta yardımlarını konu alır.

• İş sözleşmesinin kurulması, değiştirilmesi ve sona ermesi; işe iade talepleri
• Ücret, fazla çalışma, yıllık izin, kıdem ve ihbar tazminatı gibi işçilik alacakları
• İş kazası ve meslek hastalığından doğan uyuşmazlıklar
• Sigortalılık, hizmet tespiti, emeklilik, malullük ve ölüm aylıkları ile genel sağlık sigortası
• Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) işlemlerine, prim borçlarına ve idari para cezalarına itirazlar
• Sendikal haklar, toplu iş sözleşmesi ve toplu iş uyuşmazlıkları

Sık karşılaşılan konular

• Kıdem ve ihbar tazminatı: Kıdem tazminatı, en az bir yıl çalışmış ve sözleşmesi kanunda sayılan hâllerden biriyle sona eren işçiye her tam yıl için otuz günlük ücreti tutarında, artan süreler için de aynı oranda ödenir (1475 sayılı İş Kanununun yürürlükte kalan 14. maddesi). İhbar tazminatı, belirsiz süreli sözleşmenin çalışma süresine göre iki ila sekiz haftalık bildirim süresine uyulmadan feshinde doğar (4857 sayılı İş Kanunu md. 17).
• İş güvencesi: Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran iş yerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli sözleşmesi, ancak işçinin yeterliliği, davranışları ya da işletme, iş yeri veya işin gerekleriyle ilgili geçerli sebeple feshedilebilir (4857 sayılı Kanun md. 18).
• Ücret ve fazla çalışma: Haftalık kırk beş saati aşan çalışma fazla çalışmadır; her saati için ücret yüzde elli yükseltilerek ödenir (4857 sayılı Kanun md. 41).
• Çalışma koşullarında değişiklik: Esaslı değişiklik işçiye yazılı bildirilir; işçinin altı iş günü içinde yazılı kabul etmediği değişiklik onu bağlamaz (4857 sayılı Kanun md. 22).
• Psikolojik taciz ve ayrımcılık: İşveren, psikolojik ve cinsel tacize karşı gerekli önlemleri almakla yükümlüdür (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md. 417). İş ilişkisinde dil, ırk, cinsiyet, din gibi sebeplere dayalı ayrım yapılamaz (4857 sayılı Kanun md. 5).
• İş kazası ve meslek hastalığı: SGK yardımlarının yanında işverenden maddi ve manevi tazminat istenebilir. Olay işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketinden doğmuşsa SGK, ödemelerini kanuni sınırlar içinde işverene ödettirir (5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu md. 21).
• Rekabet yasağı: Sözleşme sonrası rekabet yasağı yazılı olmalı, yer, zaman ve iş türü bakımından sınırlı tutulmalıdır; süresi özel durumlar dışında iki yılı aşamaz (6098 sayılı Kanun md. 444 ve 445).

Süreç genel olarak nasıl işler

1. Arabuluculuk: Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; bu alacaklara ilişkin itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da kapsamdadır (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu md. 3). Arabulucu başvuruyu görevlendirilmesinden itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatılabilir. İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat, tespit, itiraz ve rücu davaları bu zorunluluğun dışındadır.
2. SGK’ye başvuru: Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında, hizmet tespiti talepleri dışında, dava açmadan önce SGK’ye başvurmak zorunludur; altmış gün içinde cevap verilmeyen talep kural olarak reddedilmiş sayılır (7036 sayılı Kanun md. 4).
3. Dava: Anlaşma sağlanamazsa son tutanak dava dilekçesine eklenir. Dava iş mahkemesinde, iş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesinde basit yargılama usulüyle görülür.
4. Kanun yolları: Kesin olmayan ilk derece kararlarına karşı istinafa, bölge adliye mahkemesinin temyize açık kararlarına karşı temyize kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde başvurulabilir (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 345 ve 361). İşe iade davalarında bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir (4857 sayılı Kanun md. 20).
5. Anlaşma ve icra: Anlaşma belgesi, kanundaki şartlar sağlandığında ilam niteliğinde belge sayılır; üzerinde anlaşılan hususlarda dava açılamaz (6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu md. 18). Bu belge veya mahkeme kararı, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu uyarınca ilamlı takibe konulabilir.

Süreler ve dikkat edilmesi gerekenler

• İşe iade: Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur; anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlenmesinden itibaren iki hafta içinde dava açılabilir. İşçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmazsa fesih geçerli sayılır (4857 sayılı Kanun md. 20 ve 21).
• Zamanaşımı: Ücret alacakları ile kıdem, ihbar ve kötü niyet tazminatı, eşit davranma ilkesine aykırı fesihten doğan tazminat ve yıllık izin ücretinde zamanaşımı beş yıldır (4857 sayılı Kanun md. 32, ek madde 3). Arabuluculuk sürecinde zamanaşımı durur, hak düşürücü süre işlemez (7036 sayılı Kanun md. 3).
• Haklı nedenle derhal fesih: Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâllere dayanan fesih hakkı, öğrenme tarihinden itibaren altı iş günü, her hâlde fiilden itibaren bir yıl içinde kullanılır; işçi maddi çıkar sağlamışsa bir yıllık süre uygulanmaz (4857 sayılı Kanun md. 26).
• Fesih usulü: Fesih bildirimi her hâlde yazılı yapılır; iş güvencesi kapsamındaki işçilerde sebep açık ve kesin biçimde belirtilir ve davranış veya verimle ilgili geçerli sebeple fesihten önce savunma alınır (4857 sayılı Kanun md. 19 ve 109).
• İbraname: İşçi alacaklarına ilişkin ibra sözleşmesi, iş sözleşmesinin sona ermesinden en az bir ay sonra yazılı yapılmalı, alacağın türü ve miktarı açıkça belirtilmeli, ödeme noksansız ve banka aracılığıyla yapılmalıdır; aksi hâlde kesin olarak hükümsüzdür (6098 sayılı Kanun md. 420).
• Hizmet tespiti: Çalışması SGK’ye bildirilmeyen veya SGK’ce tespit edilemeyen sigortalı, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde dava açabilir (5510 sayılı Kanun md. 86).
• SGK idari para cezaları: Tebliğden itibaren on beş gün içinde SGK’ye itiraz edilebilir; yargı yolu idare mahkemesidir (5510 sayılı Kanun md. 102).
• İş kazası bildirimi: İşveren, iş kazasını kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK’ye bildirir (5510 sayılı Kanun md. 13; 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu md. 14).

Her somut olay kendi koşulları içinde değerlendirilir.

Bu sayfa, büronun faaliyet gösterdiği alan hakkında bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; uzmanlık iddiası taşımaz ve hukuki görüş yerine geçmez. Son güncelleme: Kasım 2026.