Aile ve miras hukuku

Bu alan neleri kapsar

Temel kurallar 4721 sayılı Türk Medenî Kanununda (TMK) yer alır; yargılamada ayrıca 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ile 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun uygulanır. Başlıca konular şunlardır:

• Boşanma, ayrılık ve evliliğin butlanı
• Nafaka, tazminat ve mal rejiminin tasfiyesi
• Velayet, kişisel ilişki, soybağı ve evlat edinme
• Aile içi şiddete karşı tedbirler
• Vesayet ve kısıtlama
• Mirasçılık, vasiyetname, mirasın reddi ve paylaşımı
• Yabancı unsurlu aile ve miras uyuşmazlıkları

Sık karşılaşılan konular

• Anlaşmalı boşanma: En az bir yıl sürmüş evliliklerde eşlerin birlikte başvurması ya da birinin diğerinin davasını kabul etmesiyle mümkündür. Hâkim tarafları bizzat dinlemeli ve malî sonuçlar ile çocuklara ilişkin düzenlemeyi uygun bulmalıdır (TMK md. 166/3).
• Çekişmeli boşanma: Zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, terk gibi özel sebeplere ya da evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına dayanır (TMK md. 161-166). Kusur durumu özellikle tazminat ve yoksulluk nafakası taleplerinde belirleyicidir (TMK md. 174, 175).
• Nafaka: Dava süresince tedbir nafakası, ortak çocuk için iştirak nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş için yoksulluk nafakası istenebilir (TMK md. 169, 175, 182). Anayasa Mahkemesi, TMK md. 175’teki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiştir (AYM, 4.6.2026, E.2025/156, K.2026/131); iptal hükmü 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecektir.
• Velayet ve kişisel ilişki: Boşanma veya ayrılık kararında velayet ve kişisel ilişki, çocuğun yararı esas alınarak düzenlenir (TMK md. 182). Koşullar değişirse velayetin değiştirilmesi istenebilir (TMK md. 183).
• Mal rejiminin tasfiyesi: Eşler başka bir rejim seçmemişse edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır; boşanmada katılma alacağı ve değer artış payı talepleri gündeme gelir (TMK md. 202, 227, 236). 1 Ocak 2002’den önce evlenen eşlerde bu tarihe kadarki dönem için kural olarak mal ayrılığı esas alınır (4722 sayılı Kanun md. 10).
• Aile konutu: Aile konutunun devri, kira sözleşmesinin feshi veya konut üzerindeki hakların sınırlanması diğer eşin açık rızasına bağlıdır; malik olmayan eş tapuya şerh verilmesini isteyebilir (TMK md. 194).
• Aile içi şiddet: 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, korunan kişi için koruyucu, şiddet uygulayan için uzaklaştırma gibi önleyici tedbirler öngörür. Koruyucu tedbir için delil veya belge aranmaz; tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir (md. 8).
• Vasiyetname, saklı pay ve tenkis: Vasiyet resmî şekilde, el yazısıyla veya olağanüstü durumlarda sözlü yapılabilir (TMK md. 531, 539). Altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eşin saklı payını zedeleyen tasarruflar tenkis; ehliyetsizlik, irade sakatlığı veya şekle aykırılık gibi sebepler taşıyanlar ise iptal davasına konu olabilir (TMK md. 506, 557, 560).
• Muris muvazaası: Mirasbırakanın, mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla gerçekte bağış niteliğindeki taşınmaz devrini tapuda satış olarak göstermesidir; bu işlemler tapu iptali ve tescil davasına konu olabilir.
• Mirasın paylaşımı: Paylaşmaya kadar mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahiptir. Paylaşma sözleşmesi yazılı yapılır; anlaşma olmazsa her mirasçı sulh hukuk mahkemesinden paylaştırma isteyebilir (TMK md. 640, 642, 676).

Süreç genel olarak nasıl işler

1. Çekişmesiz işler: Mirasçılık belgesi, mirasın reddi, vasiyetnamenin açılması ve vesayet işleri sulh hukuk mahkemesinde yürütülür; yasal mirasçılar mirasçılık belgesini noterden de alabilir (TMK md. 598).
2. Arabuluculuk: 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu yalnızca tarafların serbestçe tasarruf edebildiği uyuşmazlıklara uygulanır ve aile içi şiddet iddiası içerenleri kapsam dışında tutar (md. 1); boşanma ve velayet bu nedenle arabuluculuğa elverişli değildir. Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ile ortaklığın giderilmesinde ise dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (md. 18/B); mal rejiminin tasfiyesi bu maddede sayılmamıştır.
3. Dava: Aile hukukundan doğan dava ve işlere (vesayet hariç) aile mahkemesi, bulunmayan yerlerde görevlendirilen asliye hukuk mahkemesi bakar (4787 sayılı Kanun md. 2, 4). Çekişmeli miras davaları kural olarak asliye hukuk mahkemesinde görülür.
4. Kanun yolları: Kararlara karşı kural olarak tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf, istinaf kararlarına karşı kanunda öngörülen hâllerde iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabilir (HMK md. 345, 361).
5. Kesinleşme ve yerine getirme: Kesinleşen boşanma kararı nüfus kaydına işlenir, nafaka alacakları icra yoluyla takip edilebilir. Çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararları ise kural olarak adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerince yerine getirilir (5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu md. 41/A).

Süreler ve dikkat edilmesi gerekenler

Aşağıdaki kurallar kanuna dayanır; her somut olay kendi koşullarında değerlendirilir.

• Mirasın reddi: Süre üç aydır; yasal mirasçılar için kural olarak ölümün öğrenildiği, atanmış mirasçılar için tasarrufun resmen bildirildiği tarihten başlar (TMK md. 606). Süresinde reddetmeyen mirasçı mirası kazanmış olur; ret süresi dolmadan tereke işlemlerine karışan, olağan yönetimi aşan işlem yapan ya da tereke mallarını gizleyen mirasçı da mirası reddedemez (TMK md. 610).
• Tenkis davası: Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her hâlde vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren on yıl (TMK md. 571).
• İptal davası: Tasarrufun, iptal sebebinin ve hak sahipliğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl; her hâlde vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda mirasın geçmesi tarihinden itibaren iyi niyetli davalılara karşı on, iyi niyetli olmayanlara karşı yirmi yıl (TMK md. 559).
• Zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış: Sebebin öğrenilmesinden itibaren altı ay, her hâlde zina eyleminin veya sebebin doğumunun üzerinden beş yıl; affeden eşin dava hakkı yoktur (TMK md. 161, 162).
• Reddedilen boşanma davası: Ret kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmiş ve ortak hayat yeniden kurulamamışsa eşlerden birinin istemiyle boşanmaya karar verilir (TMK md. 166/4).
• Boşanmadan doğan dava hakları: Tazminat ve yoksulluk nafakası gibi talepler boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK md. 178). Yargıtay, mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacaklarda on yıllık genel zamanaşımı süresini uygular.
• El yazılı vasiyetname: Yıl, ay ve gün gösterilerek baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılıp imzalanması zorunludur (TMK md. 538).

Bu sayfa, büronun faaliyet gösterdiği alan hakkında bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; uzmanlık iddiası taşımaz ve hukuki görüş yerine geçmez. Son güncelleme: Kasım 2026.